Chung sống tại nước Đức
Sự đa dạng làm phong phú và cũng dẫn đến những sự va chạm. Hiện đang có nhiều nỗ lực nhằm cải thiện sự hòa nhập của những người nhập cư. Các chìa khóa quan trọng ở đây là ngôn ngữ và giáo dục.
Tác giả Janet Schayan
Đầu tháng 8, tại Frankfurt am Main, trong phòng hoàng đế của những người La mã – mà từ hơn 600 năm nay là tòa thị chính của thành phố: Nơi đây xưa kia đã diễn ra những bữa tiệc đăng quang sang trọng sau mỗi cuộc lựa chọn hoàng đế Đức. Còn hôm nay, 300 cư dân Frankfurt đến đây theo lời mời của bà Nargess Eskandari-Grünberg, phụ trách công tác hòa nhập, cũng là để ăn mừng một quyết định, nhưng là một quyết định hết sức bình dân. Đó là những người đàn ông đàn bà vừa trở thành công dân Đức trong những tháng qua. Với một số người thì đây là một bước đi lớn, với những người khác là một bước đi thiết thực. Bà cố vấn tòa thị chính – người Đức gốc Iran – gọi đây là „biểu hiện niềm tin ở nước Đức“. „Tôi đã tìm được ở nơi đây quê hương mới của mình“, chuyên gia tư vấn công nghệ thông tin Jean Zecchinel bộc bạch. Anh sinh ra tại Braxin, sang Đức sinh sống từ 9 năm nay và muốn ở lại. Thế thì tại sao anh lại không nên trở thành công dân Đức nhỉ? „Với tôi thì nhiều việc sẽ trở nên dễ dàng hơn“, Yanjun Ying hy vọng, cô đến từ Trung Quốc và đã theo học đại học kiến trúc sư tại Đức. Giống như hai người này năm nay, năm 2007 có cả thảy 113000 nam nữ ngoại kiều gia nhập quốc tịch Đức: phần đông trong số này – khoảng một phần tư – là người gốc Thổ Nhĩ Kỳ.
Khi thống kê, những công dân Đức „mới“ này được tính vào „những người có nguồn gốc di cư“ - giống như tất cả những người nhập cư từ năm 1950 trở lại đây và con cháu của họ. Cục thống kê của Đức tính được tổng cộng 15,1 triệu người có nguồn gốc di cư sinh sống tại Đức, chiếm khoảng một phần năm dân số Đức, với xu hướng ngày càng tăng. Trong số họ số người mang quốc tịch nước ngoài chưa đến một nửa, số đã nhập quốc tịch Đức chiếm đa số (7,9 triệu người). Nhóm người này ngày càng đông, có ảnh hưởng ngày càng mạnh mẽ lên bộ mặt của xã hội Đức, khắc họa và thay đổi nó. „Đương nhiên tôi là người Đức. Việc tôi sinh ra ở Thổ Nhĩ Kỳ cũng đương nhiên như thế, và tôi sống theo ý thích của mình“, nhà báo Birand Bingül viết trên tờ tuần báo „Die Zeit“, „đã qua rồi cái thời phải lựa chọn hoặc là thế này hoặc thế kia.“
Đề tài trọng tâm trong chính sách
Khái niệm „nguồn gốc di cư“ nghe nặng nề, và không chỉ nữ dẫn chương trình thời sự Dunja Hayali, người có cha mẹ là người Irak, chẳng hề thích nó. „Nhiều tuần nay tôi cứ suy nghĩ xem có thể tìm từ nào diễn đạt tốt hơn – nhưng vẫn chưa nghĩ ra được“, cô phát biểu trong một cuộc phỏng vấn trên đài phát thanh Multikulti của thành phố Berlin. Những người đến từ các gia đình nhập cư chăng? Hay những người không phải gốc Đức? Có thể thế. Dẫu vậy cụm từ „nguồn gố di cư“ vẫn xuất hiện rất thường xuyên trên các phương tiện truyền thông của Đức, bởi trong những năm qua, đề tài hòa nhập ngày càng được đẩy lên phía trước. Hiện nay đây là một trong những trọng tâm của chính sách đối nội – sau khi nó đã bị sao nhãng rất nhiều năm. Dù sao thì từ cuối những năm 50 của thế kỷ trước vẫn luôn có dòng người nhập cư vào Đức.
Có nhiều lớp học mà ở đó không chỉ đa số mà 100% những đứa trẻ nhập cư kém tiếng Đức. Có những câu hỏi không thể lý giải đối với nhiều người nhập cư về giá trị bản thân, về sự hòa đồng, về việc chấp nhận làm người Đức gốc ngoại kiều, và về việc xã hội Đức mở tới mức nào cho những người nhập cư. Có những cuộc tranh luận về các giá trị và về những tấm khăn chùm đầu. Có những dãy phố mà ở đó tất cả các ăng ten vệ tinh đều được đặt để bắt sóng đài phát thanh và truyền hình Thổ Nhĩ Kỳ, vì những chương trình thời sự của Đức không làm người ta quan tâm, hoặc vì đằng nào người ta cũng sẽ không hiểu chúng. Có những sự kỳ thị người di cư trong cuộc sống hàng ngày, những sự kỳ thị kín đáo nho nhỏ khiến người ta buồn, và những sự kỳ thị trắng trợn khiến người ta đau đớn. Nói tóm lại, giữa người Đức và người nhập cư có nhiều sự „bên cạnh nhau“, và ít sự „cùng nhau“. Tất nhiên không phải tất cả đều rõ ràng như trắng và đen, các tông màu nhờ nhờ chiếm ưu thế. Và đó là những vấn đề xuất hiện ở tất cả các xã hội có người nhập cư. Nhưng không ai phủ nhận rằng sự hòa nhập của những người nhập cư là một nhiệm vụ chính trị và xã hội vẫn chưa được giải quyết.
Cho tới nay Thủ tướng Angela Merkel đã triệu tập hai hội nghị cấp cao về hòa nhập, và một kế hoạch quốc gia về hòa nhập với hơn 400 biện pháp cụ thể đã được thông qua, trong đó có kế hoạch hỗ trợ việc dạy tiếng Đức, mở các khóa học về hòa nhập, và các dự án văn hóa, thể thao. Bộ trưởng Nội vụ Đức Schäuble đều đặn thảo luận tại Hội nghị Hồi giáo Đức với các đại diện của cộng đồng tôn giáo lớn thứ ba ở Đức - chỉ sau đạo Cơ Đốc và Tin Lành - này. Có nhiều nỗ lực đang được thực hiện, nhưng cho đến nay chúng vẫn chưa tác động được đến các con số thống kê: cụ thể là bản „Báo cáo về tình hình ngoại kiều“ gần đây nhất của cơ quan chuyên trách về hòa nhập thuộc Chính phủ Đức cho thấy việc theo học của con em các gia đình nhập cư ở tất cả các cấp trong hệ thống giáo dục Đức tiếp tục giảm đi. Theo con số thì 40% thanh thiếu niên mang hộ chiếu nước ngoài không qua đào tạo nghề, và chỉ 8% tốt nghiệp phổ thông trung học. Tỉ lệ không có trình độ nghề nghiệp ở người trưởng thành cao nhất ở cộng đồng người gốc Thổ Nhĩ Kỳ: 72%.
Những người nhập cư thành đạt
Chính ngôn ngữ và giáo dục là những chìa khóa quan trọng cho tình cảm hòa đồng, thành công trong nghề nghiệp, tóm lại là cho việc hòa nhập. Có nhiều câu chuyện thành đạt của những người nước ngoài và người mang quốc tịch Đức đến từ các gia đình nhập cư - ở phần lớn các trường hợp này có vai trò của trình độ học vấn và tiếng Đức giỏi. Người ta không phải tìm lâu để thấy những người có nguồn gốc di cư ở các vị trí quan trọng trong xã hội Đức – trước hết là trong các lĩnh vực văn hóa, truyền thông, chính trị và thể thao. Theo dự đoán tháng 11 này ông Cem Özdemir sẽ được bầu làm chủ tịch đảng đầu tiên có nguồn gốc nhập cư. Thủ lĩnh mới được bổ nhiệm của đảng Xanh rất thích tự gọi mình là người Schwaben (tên một địa danh ở Đức) gốc Anatolien (tên một địa danh ở Thổ Nhĩ Kỳ). Ngay đoàn chủ tịch của Đảng CDU từ năm 2004 cũng có một nữ thành viên người Đức gốc Thổ: bà Emine Demirbüken-Wegner, nghị sỹ của Berlin, sinh năm 1961 tại Thổ Nhĩ Kỳ. Trong lĩnh vực sáng tạo cũng có nhiều ca sĩ, diễn viên, nhà báo, người dẫn chương trình, nhà làm phim, nhà văn, nghệ sĩ hài … gốc gác ngoại kiều. Nhưng cho đến nay nhóm người không phải gốc Đức thành đạt trong đời sống nghề nghiệp nói chung tăng trưởng chậm. Điển hình thành đạt là những nữ giám đốc điều hành như Milagros Caina-Lindemann, người phụ nữ đã cùng cha mẹ người Tây Ban Nha của mình sang Đức khi bà 4 tuổi, hay những doanh nhân như Bülent Uzuner, mà cha của ông đã từng làm thợ nguội tại một nhà máy đóng tàu ở Bremen. Caina-Lindemann đã từng có chân trong đoàn chủ tịch của một doanh nghiệp M-Dax và hiện là „lãnh đạo lực lượng điều hành tập đoàn“ của Đường sắt Đức. Còn Uzuner lãnh đạo một công ty phần mềm có 1100 nhân viên.
Nhà xã hội học người Berlin Ulrich Raiser đã tập trung nghiên cứu những „người nhập cư thành đạt“ - không xuất phát từ nhóm các nhà hoạt động xuất sắc mà từ một sự đào tạo bài bản trong hệ thống giáo dục Đức. Trong công trình nghiên cứu của mình ông đi đến kết luận rằng những người thành đạt được trước hết là nhờ các bậc cha mẹ đã yêu cầu con cái „Các con cần phấn đấu vươn lên“. Chính phần đông những người Thổ Nhĩ Kỳ nhập cư xuất thân chủ yếu từ những „tầng lớp xa cách với giáo dục“, nơi mà suy nghĩ kể trên không phải là đương nhiên. Và cho tới nay chính sách và xã hội đã đưa ra quá ít sự giúp đỡ, khuyến khích, mà phó thác quá nhiều cho may rủi.
Mọi nguồn lực cho giáo dục và đào tạo
Nhiều phụ nữ và nam giới có nguồn gốc di cư thành đạt trong nghề nghiệp bực bội vì nỗi các phương tiện truyền thông thường chỉ phản ánh những bức tranh tiêu cực về „những kẻ hòa nhập thất bại“. „Những người bình thường như tôi không thấy được nói đến,“ nữ luật sư tại Berlin, Gülperi Atalay, 26 tuổi, phát biểu . „Trong một số gia đình Thổ Nhĩ Kỳ người ta quan niệm rằng con gái không cần học hành nhiều“, cô nói. Nhưng cha mẹ người Thổ của cô lại muốn cô tốt nghiệp phổ thông trung học và học đại học. Thường thì cả các thầy cô giáo, cha mẹ các bạn cùng lớp hay những người hàng xóm giúp đỡ trẻ em nhập cư, nếu cha mẹ của chính các em không cùng ra tay – đó cũng là trường hợp của chính trị gia đảng Xanh Cem Özdemir. Vì thế mà „Mọi nguồn lực cho giáo dục và đào tạo“ cũng là khẩu hiệu của phái viên về hòa nhập Maria Böhmer. Không ai có thể chỉ trông cậy vào những người hàng xóm tốt bụng và những giáo viên nhiệt tình.
Dưới sự lãnh đạo của Ngoại trưởng Frank-Walter Steinmeier, Bộ Ngoại giao Đức – trước hết với kinh phí từ chính sách văn hóa và giáo dục đối ngoại - cũng tích cực góp sức cho đối thoại và trao đổi giữa các nền văn hóa trên khắp thế giới. Ngay từ năm 2002 Bộ Ngoại giao Đức đã xây dựng một trọng tâm là „Đối thoại với thế giới hồi giáo“ cũng như cơ quan nay được gọi là chuyên trách về đối thoại giữa các nền văn hóa. Mục đích của đối thoại là khuyến khích sự thông hiểu giữa „phương Tây“ và thế giới hồi giáo cũng như chủ nghĩa đa nguyên trong nội bộ xã hội, xóa bỏ những sự rập khuôn và hình ảnh thù địch chống phương Tây trong các xã hội mang dấu ấn hồi giáo. Hàng năm khoảng 4 triệu Euro được dành cho các dự án và chương trình trao đổi. Phần lớn nguồn kinh phí này được sử dụng thông qua các tổ chức trung gian của chính sách văn hóa và giáo dục đối ngoại, ví dụ như Viện Goethe, Cơ quan Trao đổi Hàn lâm Đức, Học viện quan hệ quốc tế. Lĩnh vực giáo dục nhà trường và công tác thanh thiếu niên là những trọng tâm của công tác đối thoại. Một trọng tâm nữa nằm ở những hoạt động phục hồi cuộc tranh luận trong nội bộ xã hội tại các nước mang dấu ấn hồi giáo.
Dưới đây là một số trang web hữu ích để các bạn tham khảo:
Trang web của chính phủ về nhập cư, người lánh nạn, hòa nhập
Trang web của Bộ Ngoại giao về văn hóa và đối thoại văn hóa quốc tế
Bild vergrößern
(© colourbox.com)
